همزبانی در قاب

مستند عکس یادگاری ماست با زمانه. زمانه در گذر است. عکس یادگاری ما هم گذر را ثبت می کند و گذرایی را. ثبت این گذر و گذشته شدن می شود فیلم مستند. شاهدی بر وجود روزگاری، آدمهایی و زندگیهایی.
"ریشه در خویش" که سه شنبه 25 مهرماه 1391 در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان برای اولین بار توانست بر وجود همزبانان فرهیخته افغانستانی ما در ایران و روزگار آنها و زندگی های پر بیم و امیدشان شهادت دهد، یکی از آن عکسهای یادگاری است. عکسی که به دیدنش می ارزید، به تامل هایی که بر می انگیخت، و به همه بحثهایی که در پی اکرانش در سالن استاد شهناز پدید آورد و مجالی که ایجاد کرد تا همزبانان هم فرهنگ ما از دردهایشان بگویند، از دلخوری هایشان و از زندگی هایشان در همسایگی ما، در کنار ما.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

میزگرد ترجمه و روشنفکری

دوستان مجله متن میزگردی گذاشته بودند درباره ترجمه و روشنفکری ایران با حضور جناب سیاوش جمادی و من. طبق روال مطلوبم من متن را پیش از انتشار ویراستم، اما متاسفانه دوستان اشتباها متن اولیه را در شماره این هفته (18 آذر 1391) منتشر کرده اند. متن ویراسته صحبتهای مرا در زیر می توانید ببینید.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

نقد دین دین ستیزی نیست

عصر ایران؛ هومان دوراندیش - در هفته های اخیر، بحث نقد دین و دین ستیزی ، در بین ایرانیان داخل و خارج کشور مطرح شد و هر کس، به فراخور فهم خویش، سخنی به میان آورد و نکته ای در کار کرد

سرآغاز این بحث و جدل ها، ترانه یکی از خوانندگان موسیقی رپ ایرانی بود؛ ترانه ای که با انتقادات تند و ملایم از سوی دینداران داخل و خارج ایران مواجه شد. در میان آرای موافقان و مخالفان نقد دین و عقاید دینداران، بسیاری تلاش کردند تا به این دو سوال اساسی پاسخ دهند: 1- آیا حقی به نام حق تمسخر عقاید دیگران وجود دارد؟ 2- مرزهای توهین کجاست و چطور می توان حساب نقد ناخوشایند را از توهین جدا کرد؟

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

یک مسئله، دو رویکرد

نحوۀ برخورد عالمان مسلمان با اندیشه‌ها و نظریه‌های علمی دنیای جدید، یکسان نبوده است و هر یک از آنها بنا بر منش و روش خود، با آن اندیشه‌ها و نظریه‌ها مواجه شده، به شیوه‌ای به بیان نقد و نظر خویش پرداخته است. شناخت و طبقه‌بندی این شیوه‌ها فقط در تحلیل تاریخی گذشته به کار نمی‌آید، بلکه برای درک امکان‌های پیش رو و آتی نیز ضروری است.
در این مقاله می‌کوشم پس از معرفی اجمالی دو عالم ایرانی روزگار مشروطه، نحوۀ رویارویی آن دو را با نظریه‌ای واحد تحلیل کنم و سپس بر اساس آن تحلیل، به توضیح این امر بپردازم که دو عالم مذکور، نمونۀ نوعی دو سنخ رویکرد متفاوت در قبال اندیشه‌ها و نظریه‌های جدیدند. هر یک از آن رویکردها لوازم و نتایج خاص خود را دارد و چنان‌که نشان خواهم داد، یکی از دیگری موجه‌تر، مفیدتر و ماندگارتر است. دو عالم مورد بحث، آیت الله محمدرضا نجفی اصفهانی و آیت الله سیداسدالله خرقانی‌اند و نظریۀ محل نزاع، نظریۀ تطور انواع یا تکامل و رویکرد داروینی به آن است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

تجربه خیابان ایران

هران شهری است با فرهنگهای مختلف، بسیار مختلف، و در آن منطقه هایی هست یا به عبارت بهتر محله هایی که اگر در آنها بزرگ نشده باشی، چیزی از نحوه زندگی در آنها دستگیرت نمی شود. آدمها و خیابانها و مغازه ها در ظاهر کم و بیش شبیه هم اند، اما نگاه آدمها و قواعد خیابانها و کارکرد مغازه ها یکسان نیست. برای دریافت آن نگاه ها و قواعد و کارکردها تجربه زیسته لازم است. محله ای را که من انتخاب کرده ام جایی در نظر بگیرید بین دروازه دولاب و دروازه شمیران، یا به طور محدودتر دور و اطراف میدانهای شهدا و بهارستان. خیابان منتخب در این مجموعه را هم در نظر بگیرید خیابان ایران. اینجا محله ای است که من در آن کودکی ام را گذرانده ام و نمی دانم چرا فکر می کنم محله آدم در تمام زندگی همانجاست که در آن بزرگ شده است حتی اگر بقیه زندگی اش را برود در جاهای دیگر سر کند.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

زیر پوست مذهب

یادداشتی درباره کتاب "سه گفتار در غلو پژوهی"

به مسائل اعتقادی ادیان و مذاهب از منظرهای گوناگون می توان نگریست. می توان آنها را موضوع پژوهشهای مردم شناسانه، جامعه شناسانه یا روانشناختی قرار داد، می توان با رویکرد فلسفی به نقادی عقلانی آنها پرداخت یا با رویکرد تاریخی به نقادی تاریخی، یا می توان برای فهم همدلانه آنها نقادی را به تعلیق درآورد و نگرش پدیدارشناسانه را پیش چشم داشت. هر یک از این رویکردها لوازم و تبعات خود را دارد اما وجه مشترک جملگی آنها نگاه برون گفتمانی به دین است. درون هر دین و مذهب هم برای شناخت دیگر ادیان و مذاهب و نیز حتی برای شناخت بهتر/ درست تر خود، منظرها و رویکردهای مختلف وجود داشته است و دارد، از طرح پرسشهای عقلی گرفته تا بررسی مستندات نقلی. شاید همه این مباحث درون دینی را با اندکی مسامحه بشود ذیل عنوان "مباحث کلامی" گنجاند.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

دین اندیشان متجدد

*شما در کتاب «دین اندیشان متجدد» که شش سال پیش منتشر شد، یادآور شده اید که عمر پروژه روشنفکری دینی بدون بازنگری و نقادی چندان دراز نخواهد بود. به نظر می رسد امروزه هر چه بیشتر این امر به واقعیت نزدیک شده و عمر این پروژه به سر رسیده است. امروزه پرواضح است که روشنفكري ديني كه در آغاز يك پروژه الهياتي بود در گذر زمان به يك گرايش صرفا سياسي بدل شد و كاركرد خود را از دست داد. این بحران را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا عدم نقادی از انگاره های روشنفکری دینی این سرانجام را رقم زد؟

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

شرایط امکان اقتباس از ادبیات در سینمای ایران

اجازه بدهید برای این که بتوانم پاسخم را توضیح بدهم، پرسش را به این صورت مطرح کنم: شرایط امکان اقتباس سینمای ایران از ادبیات غرب چیست؟ اقتباس را در اینجا به عامترین معنای کلمه به کار می برم، هر جور الهام گرفتن از آثار ادبی به نحوی که رد و نشان آن در فیلمنامه باقی بماند. روشن است که بخشی از این شرایط همان شرایط امکان اقتباس از ادبیات در سینما به طور کلی است. می دانیم که با آمدن سینما به عنوان روایتگری رقیب و موثر، ادبیات روز به روز بیشتر به سمت تجربه هایی رفته است که در قالب فیلم به راحتی قابل بیان نباشد. رمانهای ماقبل سیطره سینما را – صرف نظر از تعدد شخصیت ها و ماجراها – راحت تر می توان در قالب سینما تجسم بخشید تا رمانهای پیشرو قرن بیستم را. به عبارت دیگر در نسخه سینمایی آنها چیزهای کمتری از دست می رود تا نسخه سینمایی اینها. مثلا فیلم ساختن از روی آثار چارلز دیکنز شدنی تر است تا برخی آثار ولف و جویس و پروست و ساروت و کورتازار و ونه گات و برتیگان. حتی میان اصل آثار قابل اقتباس تری مثل "رگتایم" دکترو و "بار هستی" کوندرا با فیلمهای ماخوذ از آنها (به ترتیب به کارگردانی میلوش فورمن و فیلیپ کافمن) فاصله ای هست گویای از دست رفتن خیلی چیزها. اما این همه ماجرا نیست.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

مثلث تداعی های گیاه و سنگ

حسین کاظمی ظاهرا از اوخر دهه چهل شمسی تا اندکی پس از انقلاب مجموعه نقاشی هایی کشیده است در یک حال و هوا. برخی بدون عنوان و برخی با عنوانهایی مانند گل و سنگ یا گیاه و سنگ. نقاشی هایی ساده. توده ای غلیظ از رنگ و دیگر مواد که به صورت مکعب یا مانند آن خود را با اقتدار بر بوم یا تخته سه لا گسترده است، در برابر خطوطی نازکتر اما عمودی. تقابل سکون سنگ و حرکت گیاه. کشمکش جمود و رویش که برجستگی های خشن مواد مختلط به خوبی دشواری آن را منعکس می کند. این نقاشی های تامل برانگیز نیمه انتزاعی را مثل همه آثار هنری دیگر می توان به انحاء گوناگون تفسیر کرد: "گل و سنگ در همه تابلوها یا با هم در ستیز و آویزند و یا با یکدیگر درمی آمیزند، و به هر حال آشکارا لازم و ملزوم هم اند و یکی بی وجود دیگری نمی تواند بود. آیا این دو را رمزهای زن و مرد و درشتی و نرمی و عشق و مرگ و روز و شب و آشتی و جنگ و مادینه جان و نرینه جان و آشنایی و بیگانگی می توان دانست؟" ( جلال ستاری، مجله فرهنگ و زندگی، اردیبهشت 1350).

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 
صفحه قبل صفحه بعد