یک‌سالگی "ما کم‌ شماریم"، پست بهاری

"ما کم‌شماریم" در آخر سال 1391 به صورت آزمایشی راه افتاد و حالا با آمدن بهار 1393 یک‌ساله می‌شود. می‌خواستم در عالم مجازی کنجی داشته باشم برای آرشیو برخی از مطالبی که نوشته یا گفته‌ام و البته راهی برای ارتباط با مخاطبانی که نقد و نظری دارند. نه فقط این غرضم حاصل شد بلکه "ما کم‌شماریم" جایی شد برای آشنا شدنم با دوستان جدید و اطلاع یافتنم از لطف و توجه و دقت و محبتی که خوانندگان مطالبم دارند؛ چنین خوانندگانی صمیمی‌ترین دوستان یک نویسنده‌اند حتی اگر هرگز همدیگر را ندیده باشند یا نبینند. از همه دوستان دیده و نادیده‌ای که نظرهایشان را شفاهی و کتبی به من گفتند، دوستانی که ایمیلهای بزرگوارانه فرستادند، دوستانی که در "نوشته‌های شما" یادداشت گذاشتند، و دوستانی که به "ما کم‌شماریم" و مطالب آن لینک دادند صمیمانه تشکر می‌کنم. امیدوارم سال 1393 برای همگی سالی باشد توأم با شادکامی و بهروزی...

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

ماندن یا رفتن: ویژه نامه بهار "حرفه: هنرمند"

شماره پنجاهم فصلنامه حرفه: هنرمند (نشریه هنرهای تصویری) که شهریار توکلی و ایمان افسریان منتشر می‌کنند چاپ شد: شماره بهار 1393 ( به همراه ضمیمه‌ای شامل فهرست کامل این پنجاه شماره و برخی نمایه‌ها). موضوع این شماره - که به دبیری هدا اربابی منتشر شده و حاصل بیش از یکسال و نیم فعالیت اوست - مثل دیگر ویژه‌نامه‌های این فصلنامه جالب و تامل‌برانگیز است، موضوع مهاجرت، یا به عبارت دیگر "ماندن یا رفتن".

موضوع: خبرها

 

هیچ میان‌بری وجود ندارد

گفتگوی مصطفی غفاری با محمد منصور هاشمی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

ادب اندیشیدن، شکیبایی است

گفتگوی روزنامۀ همشهری با محمد منصور هاشمی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

قلب مفاهیم

-------------------------------دربارۀ دو مفهوم حرکت جوهری و اضافه اشراقیه-----------------------------------


کاربرد الفاظ برای مصادیق امری است قراردادی. اما زبان چیزی نیست جز همین قراردادها. با رعایت قاعده‌مند این قراردادها امکان دریافتن و ارزیابی و به طور خلاصه اندیشیدن فراهم می‌شود. قراردادهای زبانی و در حقیقت فکری علی‌الاصول مبتنی بر ملاحظاتی عملی است در درک و دریافت‌هایی از واقعیت. به عبارت دیگر توجه به تکوین و تکون این قراردادها در ظرف تاریخی آنها می‌تواند علاوه بر روشنگری‌های زبانی، در جلوگیری از ابهامات فکری مؤثر باشد. هر چه در جامعه‌ای این توجه‌ها کمتر باشد گستره شناخت محدودتر و رهزنی‌های زبان‌آوری بیشتر است. در این مقالۀ کوتاه می‌کوشم نشان دهم پیدایی و رواج دو مفهوم از مفاهیم رایج در فلسفۀ اسلامی متأخر حاصل بی‌توجهی به نکات مذکور است و مشکلی که در کاربرد و قلب مفاهیم دنیای جدید در زبان سیاسی و اجتماعی و روشنفکری‌مان می‌بینیم مسبوق به سابقه‌ای نسبتاً طولانی است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

منظومۀ فکری فیلسوف بازیگوش

اگر تقسیم‌بندی‌ مشهور آیزیا برلین‌ را از اندیشمندان‌ در کتاب‌ متفکران‌ روس‌ به‌ خاطر داشته‌ باشیم‌ و آثار داریوش‌ شایگان‌ را پیش‌ چشم‌، قطعاً تأیید خواهیم‌ کرد که‌ او از قماش‌ خارپشتهای‌ نظام‌ ساز نیست‌ که‌ یک‌ چیز بزرگ‌ می‌دانند، بلکه‌ در زمرة‌ گروه‌ دوم‌ است‌: روباه‌ها. آثار او آثار نقاد نکته‌سنج‌ و ظریفی‌ است‌ که‌ چیزهای‌ بسیار می‌داند و از هر باغی‌ گلی‌ چیده‌ است‌. بسیار خوانده‌ است‌ و وسیع‌، و با ذهن‌ باز نگریسته‌ است‌ و پذیرا. نه‌ تنها دلبستة‌ نظام‌ و مسلک‌ خاصی‌ نیست‌، اساساً دلبستة‌ نظام‌ و مسلک‌ به‌ نظر نمی‌رسد. همواره‌ با نحوی‌ گشودگی‌ و انفتاح‌ با موضوعات‌ مختلف‌ و مسائل‌ و مکاتب‌ گوناگون‌ مواجه‌ می‌شود و آنچه‌ می‌گوید و می‌نویسد هم‌ بیشتر نقادیهای‌ ژرف‌نگرانه‌ است‌ تا تئوری‌پردازی‌های‌ بزرگ‌؛ نقادیهایی‌ ناظر به‌ واقعیات‌ ملموس‌ که‌ گاه‌ حتی‌ با طنز و تسخری‌ چشمگیر تصویر و ترسیم‌ می‌شود. با این‌ تفاصیل‌ شاید صحبت‌ کردن‌ از «منظومة‌ فکری‌» او غریب‌ به‌ نظر برسد. اما به‌ گمان‌ من‌ ـ که‌ اغلب‌ آثارش‌ را بارها خوانده‌ام‌ ـ در پس‌ پشت‌ آثار گونه‌گون‌ و جزئی‌ نگرانة‌ او، هم‌ می‌توان‌ موضوع‌ و مسألة‌ اصلی‌ و واحدی‌ را تشخیص‌ داد و هم‌ می‌توان‌ منظومه‌ای‌ از اندیشه‌ها را بازیافت‌ که‌ حول‌ آن‌ موضوع‌ و مسألة‌ اصلی‌ تکوین‌ یافته‌ است‌. منظومه‌ای‌ سازوار و قابل‌ توجه‌. در این‌ مقاله‌ می‌کوشم‌ به‌ اجمال‌ و اختصار و با بیانی‌ ساده‌ تصویری‌ از آن‌ منظومه‌ ـ آنگونه‌ که‌ آن‌ را می‌بینم‌ و درمی‌یابم‌ ـ به‌ دست‌ بدهم‌.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 
 

سنت و ایدئولوژی

مقاله‌ای از داریوش شایگان، ترجمه فاطمه مینایی

موضوع: خواندنی ها

 

یک تکمله مجمل

دوستی به نام "مسافر" در "نوشته‌های شما" پرسشی نوشته بودند و چون نوشته بودند منتظر پاسخ‌اند من "یک توضیح مختصر" را برای پاسخ به آن پرسش نوشتم و در اینجا منتشر شد. ظاهرا از توضیح من قانع نشده‌اند که البته قانع شدن یا نشدن حق ایشان است و مربوط به خودشان. فقط چون گویا پاسخ من سوءتفاهمی را هم سبب شده است برای این دوست عزیز و دیگرانی که احیانا ماجرا را دنبال می‌کنند تکمله مجملی اضافه می‌کنم. در "یک توضیح مختصر" نیامده است که ایشان قصد تفتیش عقاید داشته‌اند، نوشته شده است این که به شخص (در اینجا یعنی پدیدآورنده متن) و عقاید او زیاده اهمیت بدهیم نه فقط موجه نیست (واضح است که به نظر من) بلکه عملا هم مفید نیست و توالی فاسد دارد و تفتیش عقاید و شخصیت‌زدگی و عقیده‌محوری همه ناشی از یک نوع نگرش دانسته شده است. این پاسخ طبعا کلی است و ربطی به تصور من از مخاطب ندارد. دیگر این که ...

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

یک توضیح مختصر

"نوشته‌های شما" چنانکه از نامش برمی‌آید جای نوشته‌های مراجعان به این وب‌سایت است و کارکردش همان که در ابتدای آن توضیح داده شده است، پس اگر سوالی هم در آنجا نوشته شود سوالی است برای این که روی دیواری به یادگار بماند، نه برای آن که پاسخی به آن داده شود. به پرسشهایی هم که برایم ایمیل شده تا جایی که می‌توانسته‌ام پاسخ داده‌ام، چراکه پاسخ دادن به نامه‌ها را وظیفه خود در قبال لطف و اعتماد دوستان و اقتضای ادب می‌دانم. اما صرف نظر از این شاید این توضیح نیز بی‌وجه نباشد که هر متن از همان لحظه که ارائه شد حیاتی جدای از حیات مولفش دارد. خوانندگان همواره با متن مواجه‌اند و نه پدیدآورنده متن. اگر متنی نکات درستی را دربرداشته باشد و بصیرتی بدهد حتی اگر مولفش تغییر رای دهد دربردارنده نکات درست و بصیرت‌بخش بوده است و اگر چنین نبوده باشد نیز این که چه کسی آن را نوشته و به چه نیتی تاثیری ندارد. ادامه دادن یک متن و مواجه کردن آن با مسائل جدید هم چنین است. این "دائره المعارف خواننده" (به تعبیر امبرتو اکو) است که متن را در چهارچوب خود می‌فهمد و تفسیر می‌کند و امتداد می‌بخشد.

موضوع: نوشته ها و گفته ها