جلسه‌ای درباره رنسانس

جلسه رونمایی کتاب "فلسفه در دوران تجدید حیات فرهنگی غرب" تالیف استاد دکتر کریم مجتهدی با حضور مولف کتاب و محمد منصور هاشمی

موضوع: خبرها

 

دور معکوس

پدیدار‌شناسانه که به تاریخ تکوین گفتمان کلامی ادیان بنگریم، ‌می‌توانیم سیر تکون تاریخ امر قدسی را مشاهده کنیم. آنچه نخست بنا به اقتضائات گونه‌گون در دسترس و روزمره می‌نموده است، در فرایندی پیچیده به صورت امری متعالی درک می‌شود و آنچه پدیده‌ای در دنیا تصور می‌شده با درک تمثیلیِ ژرف‌تر نمودار دنیوی امری آسمانی و صورتی مثالی تلقی می‌گردد.
یکی از فعالیت‌های گروهی از روشنفکران دینی از دیرباز تا امروز(1) معکوس کردن آگاهانه یا ناآگاهانة‌ این فرایند بوده‌است. آنها با نگاهی تاریخی و نگرشی اجتماعی- سیاسی شخصیت‌های آسمانی را به زمین باز‌‌می‌گردانند و وقایع تاریخ قدسی را به مثابة حوادث تاریخ دنیوی مطرح می‌کنند و مفاهیم متعالی نمادین و اخلاقی را به مفاهیم کاربردی عقل ابزاری بدل می‌کنند (در این فرایند است که مثلاً ماجرای هابیل و قابیل تفسیر اجتماعی- طبقاتی پیدا می‌کند یا امام حسین (ع) به اپوزیسیون انقلابی‌ای تقلیل می‌یابد که برای درک عرفی زندگیش نه نیازی هست به «علم امام» آنگونه که متکلمان شیعه از آن بحث کرده‌اند و نه مثلاً به «عصمت»)

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

چاپ چهارم "هویت‌اندیشان و میراث فکری احمد فردید"

چند وقتی بود که "هویت اندیشان و میراث فکری احمد فردید" نایاب بود. به همت انتشارات کویر بالاخره چاپ چهارم کتاب منتشر شد. این کتاب مشتمل است بر فصولی درباره احمد فردید و جلال آل احمد و احسان نراقی و رضا داوری اردکانی و داریوش آشوری و داریوش شایگان و سید جواد طباطبایی. متفکرانی که آنها را در تمایز با دین‌ اندیشان، هویت اندیش نامیده‌ام و کارنامه‌شان را با محور قرار دادن مساله هویت و بر اساس نسبتی که با اندیشه فردید داشته‌اند تحلیل کرده‌ام.
مدیریت انتشارات کویر امیدوار است بتواند چاپ چهارم "دین‌اندیشان متجدد: از شریعتی تا ملکیان" را هم به زودی ( شاید تا نمایشگاه) منتشر کند.
از میان کتابهای من در انتشارات کویر "صیرورت در فلسفه ملاصدرا و هگل" هم همچنان نایاب است و امیدوارم ناشر محترم بتواند چاپ سوم آن را هم منتشر کند.
نقد و تحلیل و گزیده آثار صادق هدایت (نشر روزگار) هم بعد از چاپ سوم مدتهاست که نایاب است. من از شکل و شمایل و نحوه عرضه کتاب "هدایت" که اولین کتابم بود راضی نبودم. امیدوارم مجالی پیدا کنم تا بتوانم ویراستی تمیزتر از آن آماده نمایم (بدون اشکالات تایپی نسخه قبل و بدون گزیده آثاری که طرح ناشر برای کل مجموعه بود) و آن را با نامی که از اول در ذهن داشتم – صادق هدایت: هستی دوپاره – منتشر کنم. چند سال است که دنبال این مجالم و هنوز آن را نیافته‌ام. تا کی پیدایش کنم؟!

موضوع: خبرها

 

درباره اندیشه و ژورنالیسم

آقای سید محمد حسین غمامی لطف کرده‌اند و در "نوشته‌های شما" یادداشتی گذاشته‌اند درباره "ادب اندیشیدن شکیبایی است" و در واقع در نسبت اندیشه و ژورنالیسم. تصور می‌کنم سخنم سوءتفاهمی ایجاد کرده باشد. بنابراین سعی می‌کنم در این یادداشت کوتاه دو سه نکته را برای روشن‌تر شدن مطلب و کاستن از ابهام احتمالی آن اضافه کنم.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

یک‌سالگی "ما کم‌ شماریم"، پست بهاری

"ما کم‌شماریم" در آخر سال 1391 به صورت آزمایشی راه افتاد و حالا با آمدن بهار 1393 یک‌ساله می‌شود. می‌خواستم در عالم مجازی کنجی داشته باشم برای آرشیو برخی از مطالبی که نوشته یا گفته‌ام و البته راهی برای ارتباط با مخاطبانی که نقد و نظری دارند. نه فقط این غرضم حاصل شد بلکه "ما کم‌شماریم" جایی شد برای آشنا شدنم با دوستان جدید و اطلاع یافتنم از لطف و توجه و دقت و محبتی که خوانندگان مطالبم دارند؛ چنین خوانندگانی صمیمی‌ترین دوستان یک نویسنده‌اند حتی اگر هرگز همدیگر را ندیده باشند یا نبینند. از همه دوستان دیده و نادیده‌ای که نظرهایشان را شفاهی و کتبی به من گفتند، دوستانی که ایمیلهای بزرگوارانه فرستادند، دوستانی که در "نوشته‌های شما" یادداشت گذاشتند، و دوستانی که به "ما کم‌شماریم" و مطالب آن لینک دادند صمیمانه تشکر می‌کنم. امیدوارم سال 1393 برای همگی سالی باشد توأم با شادکامی و بهروزی...

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

ماندن یا رفتن: ویژه نامه بهار "حرفه: هنرمند"

شماره پنجاهم فصلنامه حرفه: هنرمند (نشریه هنرهای تصویری) که شهریار توکلی و ایمان افسریان منتشر می‌کنند چاپ شد: شماره بهار 1393 ( به همراه ضمیمه‌ای شامل فهرست کامل این پنجاه شماره و برخی نمایه‌ها). موضوع این شماره - که به دبیری هدا اربابی منتشر شده و حاصل بیش از یکسال و نیم فعالیت اوست - مثل دیگر ویژه‌نامه‌های این فصلنامه جالب و تامل‌برانگیز است، موضوع مهاجرت، یا به عبارت دیگر "ماندن یا رفتن".

موضوع: خبرها

 

هیچ میان‌بری وجود ندارد

گفتگوی مصطفی غفاری با محمد منصور هاشمی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

ادب اندیشیدن، شکیبایی است

گفتگوی روزنامۀ همشهری با محمد منصور هاشمی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

قلب مفاهیم

-------------------------------دربارۀ دو مفهوم حرکت جوهری و اضافه اشراقیه-----------------------------------


کاربرد الفاظ برای مصادیق امری است قراردادی. اما زبان چیزی نیست جز همین قراردادها. با رعایت قاعده‌مند این قراردادها امکان دریافتن و ارزیابی و به طور خلاصه اندیشیدن فراهم می‌شود. قراردادهای زبانی و در حقیقت فکری علی‌الاصول مبتنی بر ملاحظاتی عملی است در درک و دریافت‌هایی از واقعیت. به عبارت دیگر توجه به تکوین و تکون این قراردادها در ظرف تاریخی آنها می‌تواند علاوه بر روشنگری‌های زبانی، در جلوگیری از ابهامات فکری مؤثر باشد. هر چه در جامعه‌ای این توجه‌ها کمتر باشد گستره شناخت محدودتر و رهزنی‌های زبان‌آوری بیشتر است. در این مقالۀ کوتاه می‌کوشم نشان دهم پیدایی و رواج دو مفهوم از مفاهیم رایج در فلسفۀ اسلامی متأخر حاصل بی‌توجهی به نکات مذکور است و مشکلی که در کاربرد و قلب مفاهیم دنیای جدید در زبان سیاسی و اجتماعی و روشنفکری‌مان می‌بینیم مسبوق به سابقه‌ای نسبتاً طولانی است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

منظومۀ فکری فیلسوف بازیگوش

اگر تقسیم‌بندی‌ مشهور آیزیا برلین‌ را از اندیشمندان‌ در کتاب‌ متفکران‌ روس‌ به‌ خاطر داشته‌ باشیم‌ و آثار داریوش‌ شایگان‌ را پیش‌ چشم‌، قطعاً تأیید خواهیم‌ کرد که‌ او از قماش‌ خارپشتهای‌ نظام‌ ساز نیست‌ که‌ یک‌ چیز بزرگ‌ می‌دانند، بلکه‌ در زمرة‌ گروه‌ دوم‌ است‌: روباه‌ها. آثار او آثار نقاد نکته‌سنج‌ و ظریفی‌ است‌ که‌ چیزهای‌ بسیار می‌داند و از هر باغی‌ گلی‌ چیده‌ است‌. بسیار خوانده‌ است‌ و وسیع‌، و با ذهن‌ باز نگریسته‌ است‌ و پذیرا. نه‌ تنها دلبستة‌ نظام‌ و مسلک‌ خاصی‌ نیست‌، اساساً دلبستة‌ نظام‌ و مسلک‌ به‌ نظر نمی‌رسد. همواره‌ با نحوی‌ گشودگی‌ و انفتاح‌ با موضوعات‌ مختلف‌ و مسائل‌ و مکاتب‌ گوناگون‌ مواجه‌ می‌شود و آنچه‌ می‌گوید و می‌نویسد هم‌ بیشتر نقادیهای‌ ژرف‌نگرانه‌ است‌ تا تئوری‌پردازی‌های‌ بزرگ‌؛ نقادیهایی‌ ناظر به‌ واقعیات‌ ملموس‌ که‌ گاه‌ حتی‌ با طنز و تسخری‌ چشمگیر تصویر و ترسیم‌ می‌شود. با این‌ تفاصیل‌ شاید صحبت‌ کردن‌ از «منظومة‌ فکری‌» او غریب‌ به‌ نظر برسد. اما به‌ گمان‌ من‌ ـ که‌ اغلب‌ آثارش‌ را بارها خوانده‌ام‌ ـ در پس‌ پشت‌ آثار گونه‌گون‌ و جزئی‌ نگرانة‌ او، هم‌ می‌توان‌ موضوع‌ و مسألة‌ اصلی‌ و واحدی‌ را تشخیص‌ داد و هم‌ می‌توان‌ منظومه‌ای‌ از اندیشه‌ها را بازیافت‌ که‌ حول‌ آن‌ موضوع‌ و مسألة‌ اصلی‌ تکوین‌ یافته‌ است‌. منظومه‌ای‌ سازوار و قابل‌ توجه‌. در این‌ مقاله‌ می‌کوشم‌ به‌ اجمال‌ و اختصار و با بیانی‌ ساده‌ تصویری‌ از آن‌ منظومه‌ ـ آنگونه‌ که‌ آن‌ را می‌بینم‌ و درمی‌یابم‌ ـ به‌ دست‌ بدهم‌.

موضوع: نوشته ها و گفته ها