فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب

"فلسفه در دوران تجدید حیات فرهنگی غرب" با عنوان فرعی "از دانته تا کامپانلا" آخرین اثر منتشر شده آقای دکتر کریم مجتهدی است که همه اهل فلسفه در ایران با نام و آثارشان آشنا هستند. این کتاب که اخیرا انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را منتشر کرده است شامل فصلهایی است در شناخت کلی دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (یا به اصطلاح رایج فرانسوی "رنسانس") و زمینه های تکوین آن، و دربردارنده مباحثی درباره آثار و اندیشه‌های چهره‌های مهم و نامداری مثل دانته، پترارک، بوکاچیو، نیکولائوس کوزانوس، لئوناردو داوینچی، رافائل، ماکیاول، اراسموس، مونتنی، جوردانو برونو، بویمه، کامپانلا، چهره‌های کمتر نامدار اما جالب توجهی مثل گئورگوس گمیستوس مشهور به پلتون، مارسیلیو فیچینو، ساونارول، پیکو دولا میراندولا، پاراسلسوس، والانتین ویگل، و چهره‌های ناشناخته‌تری مانند پمپونازی و سادوله، ژاک لوفور اتاپل، شارل بویه، ژان لودیوس، اتین دوله، میشل سروتو، پیر راموس، ژروم کاردان، برناردو تلسیو، فرانسیسکو پاتریزی، هانری آگریپا، و سباستین فرانک.

موضوع: خبرها

 

از "دفتر یادداشتهای بد" ، مجموعه دوم

یکی بود
یکی نبود
یکی نبود
یکی نبود
همینجوری هی یکی نبود

موضوع: دفتر یادداشت های بد

 

هویتِ اثر، اثرِ هویت

از "اثر هنری" که سخن می‌گوییم تصویری آرمانی در ذهنمان شکل می‌بندد، چیزی ورای زمان و مکان، اتفاقی زیبا و ژرف، و البته مطلق و محض. اثر هنری واقعی، حتما بهره‌مند از زیبایی و ژرفاست و اگر شاهکار باشد، قطعا زمان و مکان را درمی‌نوردد، اما مطلق و محض نیست. یعنی ورای زمان و مکان نیست و حتی بهره‌ای از زیبایی و ژرفایش هم زمینه‌محور است. نیازی به مثال زدن نیست. هر اثری را که به بزرگی و جاودانگی می‌ستاییم مسیری را –گاه بسیار طولانی- در زمان و مکان درنوردیده‌است تا امروز تحسین ما را نیز برانگیزد و حظی از زیبایی و ژررفایی دارد که برای همة ما آشناست و بر همة ما مؤثر. با این همه، همه می‌دانیم که بهترین تقلیدها از هیچ‌یک از این آثار به گرد پای اثر اصلی نمی‌رسد. چرا؟ برای اینکه فرق است میان زمان و مکان را درنوردیدن و ورای زمان و مکان بودن. فرق است میان از زیبایی و ژرفا بهره داشتن با زیبا و ژرف مطلق بودن. این اقسام اخیر صرفا تصاویر آرمانی شده‌است. واقعیت آن است که خلق اثر هنری هم مانند دیگر شئون انسانی زمینه‌محور است و زمانمند و مکانمند. شاید در یک کلمه بتوان گفت: تاریخمند. خلق اثر هنری –مثل خلق منظومة فلسفی- در دل تاریخ روی می‌دهد. سودای هر دو نوع خلق فراتر رفتن از تاریخ است، اما حقیقت آن است که این سودایی است محال. آنها از تاریخ فراتر نمی‌روند، بلکه آن خلق‌هایی که به شاهکار می‌انجامند تاریخی را با خود در دل زمان امتداد می‌دهند؛ تاریخ خلق خود را. آنچه تاریخ را درمی‌نوردد خود تاریخمند است و تاریخمندی خود را به مثابة نشانة اصالت و هویت خود حمل می‌کند. بدین ترتیب است که سنت‌های هنری و فلسفی شکل می‌گیرد و با چالش مواجه می‌شود و همان چالش‌ها به سنت بدل می‌گردد و بازی ادامه می‌یابد. در این بازی میراث معنوی بشر ساخته می‌‌شود (این میراث هم به نوبة خود بشر را می‌سازد.)

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

از خدا دولت این غم به دعا خواسته‌ام

بعضی می‌گویند موسیقی سنتی ایران و به طور خاص آواز غم‌انگیز است. هر کس حق دارد سلیقه و علاقه خود را داشته باشد. به ویژه این که به علل مختلف – از بیوشیمیایی گرفته تا تربیتی – وضع روانی آدمها متفاوت است. کسانی که چیزی را نمی‌پسندند حق دارند آن را نشنوند. اما لابد در مقابل کسانی هم که آن را می‌پسندند حق دارند آن را بشنوند و بگویند چرا آن را دوست می‌دارند. گمان می‌کنم غم‌انگیز برای انسانهای مختلف معانی و مصادیق گوناگونی دارد. اگر غم‌انگیز به معنی ناراحت‌ و عصبی و افسرده‌ کننده باشد من آواز ایرانی را یک لحظه هم غم‌انگیز نیافته‌ام. با موسیقی سنتی ایران من وارستگی را تجربه می‌کنم، تعالی را و آرامش را. اگر غم‌انگیز معانی پیشگفته را داشته باشد من – ضمن احترام به سلیقه کسانی که آن را می‌پسندند- مثلا موقع شنیدن موسیقی متال احساس غم می‌کنم.

موضوع: دوست داشتنی ها

 

علم ، جامعه، اخلاق

معرفی کتاب علم، جامعه، اخلاق: جستارهایی در ابعاد اجتماعی و اخلاقی علم

موضوع: خبرها

 

اجتهاد مبین

معرفی کتاب اجتهاد مبین: پرسشها و مباحثاتی در فقه استدلالی

موضوع: خبرها

 

فیلسوفی حاصل همۀ اندیشه‌های خویش

مروری بر کتاب لایبنیتس و مفسران فلسفۀ او اثر دکتر کریم مجتهدی

موضوع: خواندنی ها

 

چرا حکومتهای کمونیستی تبدیل به حکومتهای سلطنتی می شوند؟

پاسخ به نظرخواهی "مهرنامه" درباره چرایی تبدیل حکومتهای کمونیستی به حکومتهای سلطنتی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

فیلسوف شهر

گفتگویی درباره فلسفه هانا آرنت به مناسبت انتشار ترجمه "حیات ذهن".

موضوع: خواندنی ها

 

دو یادداشت درباره قهقهه در خلأ

محمد منصور هاشمی را کتابخوانان ایرانی به عنوان نویسنده ای در حوزه فلسفه می
شناسند و دو کتاب او با عنوان هویت اندیشان و میراث فکری احمد فردید و دین
اندیشان متجدد: روشنفکری دینی از شریعتی تا ملکیان، مورد توجه کتابخوانان
ایرانی قرار گرفته است که اولی در نقد دکتر فردید و متفکران به زعم او متاثر
ازفردید هم چون رضا داوری، داریوش آشوری، جواد طباطبایی و... نوشته است و
کتاب دوم در نقد جریان روشنفکری دینی مانند علی شریعتی، عبدالکریم سروش،
مصطفی ملکیان، محمد مجتهد شبستری و... نگاشته شده است.
محمد منصور هاشمی اما اکنون رمانی نوشته است با نام قهقهه در خلاء که آن را
انتشارات کویر منتشر کرده است.
کار از تقابل نویسنده با سلمان خسروی در مقدمه کتاب آغاز می شود و نویسنده
مدعی است که آن چه در پی می آید نوشته ای است از دوستی به نام سلمان خسروی که
گم شده است.

موضوع: خواندنی ها