خاطره های زود

یادداشتی به بهانه یک نقاشی

باز دارد فصل انتخابات می شود و شلوغی های آن، شور و هیجان رای دادن و رای ندادن یا به کی رای دادن و به چی رای ندادن. فصل انتخابات که می شود خیلی چیزها انگار عوض می شود. تک تک مردم که در کشور ما بر اساس سابقه ای تاریخی و فرهنگی به طور طبیعی خود را به هیچ دولتی نزدیک نمی بینند احساس اهمیت و مالکیت می کنند، دست کم در حد یک رایی که دارند و می توانند به نفع شخص یا گروهی به صندوق بیندازند یا نیندازند. برای نسل من این احساس اهمیت و مالکیت با دوم خرداد معنی یافت و در فضای پس از آن ادامه پیدا کرد، در فضای جامعه و دانشگاه که تغییراتی را به رسمیت شناخت، هنر و ادبیات که نفسی کشید و روزنامه ها و مجلات که تعدادشان ناگهان رشد کرد و مجالی ایجاد شد که نسل تازه ای با آنها خواندن و نوشتن را تجربه کند (طرحی از ماجرای آن امید و پس از آن را در زنگ پنجم مجموعه داستانم "زنگ هفتم" ترسیم کرده ام).

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

روشنفکری در زاویه

لینک جلسه دوم مناظره شهریار زرشناس و محمد منصور هاشمی

موضوع: شنیدار/دیدار

 

سوزني كه سهم ماست

نقدي بر اخلاقيات روشنفكري ما

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

استاد ترجمۀ فلسفۀ غرب

اولین معرفی‌کنندۀ فلسفۀ جدید غرب به زبان فارسی را می‌توان محمدعلی فروغی دانست و سپس بنیانگذاران گروه فلسفۀ دانشگاه تهران و در رأس آنها یحیی مهدوی. فروغی این معرفی را با تألیف کتاب ارزشمند سیر حکمت در اروپا انجام داد که در آن ترجمۀ گفتار در روش دکارت نیز گنجانده شده است. رساله‌ای که هر چند پیشتر دو بار به فارسی درآمده بود، ترجمۀ گویا و مؤثری از آن وجود نداشت (فروغی علاوه بر معرفی فلسفۀ جدید غرب به ترجمۀ بعضی رسائل افلاطون و حتی به ترجمۀ بخش طبیعیات کتاب شفای ابن‌سینا پرداخت). در گروه فلسفۀ دانشگاه تهران مهدوی راه فروغی را ادامه داد و کوشید منابعی را برای دانشجویان فراهم کند، از ترجمۀ کتابهای مقدماتی فلسفه مثل آثار فلیسین شاله و پل فولکیه در پیش از انقلاب تا ترجمۀ مونادولوژی لایب‌نیتس و مابعدالطبیعه ژان وال پس از انقلاب. پیش از انقلاب در گروه فلسفۀ دانشگاه تهران با صرف‌نظر از جریان سنت‌گرای سید حسین نصر و شاگردانش به طور کلی دو گرایش فلسفی وجود داشته است، یکی متمایل به فلسفۀ قاره‌ای و دیگری متمایل به فلسفۀ تحلیلی. نمایندۀ گرایش اول احمد فردید بود که ترجمه‌ای از آثار فیلسوفان قاره‌ای منتشر نکرد و نمایندۀ گرایش دوم منوچهر بزرگمهر بود که ترجمه‌های مفیدی از او به جا ماند. بعدها اعضای سایر گروههای فلسفه مثل شرف‌الدین خراسانی در دانشگاه ملی و نیز روشنفکران و اهل قلم بیرون از فضای دانشگاه هم به جمع مترجمان فلسفه پیوستند. اما به رغم همۀ این تلاشها واقعیت این است که تا پیش از انقلاب ترجمۀ فلسفه هنوز در ابتدای راه قرار داشت و بعد از انقلاب و با پیدا شدن نیازهای جدید بود که کار ترجمۀ فلسفۀ غرب رونق گرفت و به اینجا رسید که اکنون منابع فراوانی در حوزه‌های فلسفی مختلف در دست داشته باشیم.

موضوع: خواندنی ها

 

ترجمه کردن یا ترجمه نکردن

در اینکه مترجم باید زبان مبدأ و زبان مقصد و موضوع را بشناسد و ترجمه ای «حتی المقدور» درست و روان به دست مخاطب برساند جای بحث نیست. این نکتة درست را آنقدر گفته‌اند که نیازی به تکرار ندارد. اما تکرار این نکته آن را مثل هر حرف تکراری دیگری تبدیل به کلیشه می‌کند. کلیشه‌ها مانع قضاوت می‌شوند و وضعی پیش می‌آید که مکرراً می‌بینیم. کسی به چند اشتباه یا مسامحه در ترجمة کتابی اشاره می‌کند و بر اساس آن نتیجه می‌گیرد که مترجم بهتر است ترجمه نکند. نمونه‌اش را چندی پیش در همین نشریة مهرنامه هم دیده‌ایم. در این یادداشت ضمن تأیید این مطلبِ واضح که مترجم باید سعی کند ترجمه‌ای دقیق و خوش‌خوان عرضه کند(هر چند باید گفت دو ویژگی دقیق و خوش‌خوان بودن به‌آسانی با هم جمع نمی‌شود و رسیدن به تعادل مطلوب در ترجمه برآیند هماهنگ کردن آنهاست)، می‌کوشم به وجه دیگری از مسأله اشاره کنم. آن وجه دیگر این است که در بازار ترجمه که اکنون جوانان بسیاری طبیعتاً با تجربه‌های کم در آن قدم گذاشته‌اند و از لحاظ تنوع موضوع و استقبال مخاطب رونق دارد، تفکیک سره از ناسره به این راحتی هم نیست. به صرف یافتن چند اشتباه یا چند جملة ناخوش‌خوان نمی‌توان دربارة ترجمه ای قضاوت کرد.

موضوع: خواندنی ها

 

کی می رسد باران؟

گفت و گويي درباره‌ي شعر نو و مؤلفه‌هاي آن

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

وضع آتی تفکر در ایران

عنوان "وضع آتی تفکر در ایران" می تواند موهم این معنی باشد که قصد پیشگویی و خبر دادن از غیب را دارم. واقعیت این است که نه چنین قصدی دارم و نه اگر چنین قصدی نیز در کار بود بضاعتش را داشتم. با شناخت گذشته و حال درباره آینده حدسهایی می توان زد، اما حدس حدس است و هیچ تضمینی برای تحقق اش وجود ندارد. هر چه اطلاعات ما در مورد گذشته و حال بیشتر باشد احتمال مقرون به صحت بودن حدسمان بیشتر می شود، ولی چون بحث درباره انسان است معلوم نیست حتی اگر اطلاعات جامع و کاملی درباره گذشته و حال می داشتیم باز می توانستیم در مورد آینده به طور مطلق پیشگویی کنیم. ظاهرا آدمیزاد اراده دارد و اراده در دیده تحلیلگر عناصری غیر قابل پیش بینی و تصادفی را به تاریخ وارد می کند. در این یادداشت به واسطه کارک هایی که درباره اندیشه در ایران معاصر و به اصطلاح وضع کنونی تفکر کرده ام صرفا می خواهم بگویم چه خصوصیاتی از وضع کنونی تفکر ما اگر در آینده ادامه پیدا کند احتمالا به جایی بهتر از اینجا که الان هستیم نخواهیم رسید.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

آخرش تمام می شود

یادداشتی به بهانه اجرای نمایش "سنگ"

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

تحسین استمرار

هفتصدمین جلسه از جلسات فرهنگی هفتگی شهر کتاب برگزار شد و به این مناسبت یادداشتهایی هم نوشته شد. یادداشت زیر تبریک من است به برگزارکنندگان آن جلسات و مسئولان محترم شهرکتاب.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

میزگرد روشنفکری دینی

میزگردی بود به دعوت آقای فرهاد فرزاد در روزنامه آرمان درباره روشنفکری دینی با حضور آقای دکتر علیرضا علوی تبار و من. من به روال خودم متن صحبتهایم در این میزگرد را ویراستم و برای دوستان فرستادم اما ظاهرا به روال معمول اشتباهی شده! و متاسفانه متن ناویراسته در روزنامه آرمان (ش2140، یکشنبه 13 اسفند 1391)منتشر شده است . متن ویراسته را در ادامه می توانید بخوانید.

موضوع: نوشته ها و گفته ها