تاریخ‌نگاری اندیشه (بخش اول)

«بنیاد علمی و فرهنگیِ «علامۀ شهید مرتضی مطهری (ره)»(1)، در اولین مرحله از تدوین «نظام جامع اندیشۀ استاد مطهری (ره)»، نیازمند اخذ دیدگاه‌های روش‌شناختی نویسندگانی بوده است که با اتخاذ مواضع روش‌شناختی، به تدوین و نگارشِ کل یا وجهی از اندیشۀ یک اندیشمند برآمده‌اند. نیل به این مهم، در قالب مصاحبه‌ و تحلیلِ آن‌ها صورت گرفته است.
آقای «محمدمنصور هاشمی»، به‌جهت انتشار سه اثر قابل توجه در این حوزه، «هویت‌اندیشان و میراث فکری احمد فردید»، «دین‌اندیشان متجدد» و «آمیزش افق‌ها»، به‌نوعی پیش‌رو و صاحب‌رأی است. این آثار به جهت آنکه برخاسته از نوعی دغدغه بوده‌اند، هم مسئله‌محور بوده و هم با تکیه بر نوعی روش‌شناسی، به بازخوانی آراء متفکرین معاصر پرداخته‌ است. آنچه در ذیل آمده است، مصاحبه‌ای برای کسب تجربیات و دستاوردهای او در این حوزه، به منظور تحقق هدف و مقصدی است که در فوق بدان اشاره شد.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. تشکیل این بنیاد، براساس مصوب پانصد و نود و سومین جلسۀ مورخ 23/08/1385، شورای عالی انقلاب فرهنگی، به منظور آشنایی با اندیشه‌های متعالی، پویا وسازندۀ اسلام، ارتقای کیفیِ دانش و بینش عمومی جامعه در حوزۀ معارف دینی، شناخت و معرفی جامع شخصیت و تبیین تفکر استاد شهید مرتضی مطهری(ره) و مطالعات راهبردی بر اساس نظریه‌های ایشان، «بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید علامه مرتضی مطهری» تشکیل شد. معاونت پژوهشی این بنیاد، بر عهدۀ دکتر محمد مطهری بوده و این طرح، در این بنیاد به تصویب رسیده است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

مارکسیسم اسطوره پرداز

یادداشتی درباره شریعتی و مائو

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

گفتگویی درباره فصل شریعتی کتاب دین‌اندیشان متجدد

1. روش نقد شريعتي در اين کتاب طبق آن چه در بخشي از فصل اول «دين ، ايدئولوژي ، انقلاب» آمده است، مبتني بر آثار شريعتي است:
"آنها که تا به حال در باره شريعتي نوشته اند غالبا بين شخص شريعتي و انديشه هايش چندان تفاوتي نگذاشته اند.در غالب اين آثار دعوايي دنبال مي شود که از ايام حيات او آغاز شده بود.
اين نوشته تحليلي است کم و بيش خشک در باره مجموعه آثار و منظومه افکار شريعتي"

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

روشنفکران دینی در مقام متکلمان روزگار

سوال: اگر ما پدیده روشنفکری دینی را به صورت یک جریان در نظر بگیریم ، می خواستم به عنوان سوال اول بپرسم که بستر تاریخی ظهور این اندیشه چه بوده است؟
جواب: روشنفکری دینی در بستر مواجهه ما با تجدد به وجود آمده است. مدرنیته غرب بر کشورهایی مانند ایران عارض شد و برخورد آن با عوالم سنتی مشکلات و مسایلی ایجاد کرد. طبعا کسانی هم پیدا شدند که این مشکلات و مسایل را طرح کنند و در صدد حل آنها بر آیند. روشنفکری دینی یکی از جریانهای برآمده از آن برخورد است. چنانکه در عنوان آن هم این مواجهه تجدد(روشنفکری) با سنت (دینی) نمود یافته است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

گفتگویی درباره مراحل اندیشه‌ورزی عبدالکریم سروش

س.لطفاً به عنوان اولين سوال بفرماييد که انديشه دکتر سروش از لحاظ تاريخي به چند مرحله کلي تقسيم ميشود؟

ج.همانطوري که در کتاب دين انديشان متجدد هم توضيح داده ام به نظر من انديشه دکتر سروش را ميتوان به شش مرحله کلي تقسيم كرد.البته بايد تاکيد کنم که اين تقسيم بندي ها مطلق نيست و صرفا براي درک بهتر سير تطور انديشه ها است.

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

انسان خاكي، علوم افلاكي

نكاتي درباره علوم‌انساني و بومي‌سازي

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

چرا تعجب نمی‌کنیم؟

نقدی بر یکی از اندیشه های مطرح شده درباره بومی سازی علوم انسانی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

هویتِ اثر، اثرِ هویت

از "اثر هنری" که سخن می‌گوییم تصویری آرمانی در ذهنمان شکل می‌بندد، چیزی ورای زمان و مکان، اتفاقی زیبا و ژرف، و البته مطلق و محض. اثر هنری واقعی، حتما بهره‌مند از زیبایی و ژرفاست و اگر شاهکار باشد، قطعا زمان و مکان را درمی‌نوردد، اما مطلق و محض نیست. یعنی ورای زمان و مکان نیست و حتی بهره‌ای از زیبایی و ژرفایش هم زمینه‌محور است. نیازی به مثال زدن نیست. هر اثری را که به بزرگی و جاودانگی می‌ستاییم مسیری را –گاه بسیار طولانی- در زمان و مکان درنوردیده‌است تا امروز تحسین ما را نیز برانگیزد و حظی از زیبایی و ژررفایی دارد که برای همة ما آشناست و بر همة ما مؤثر. با این همه، همه می‌دانیم که بهترین تقلیدها از هیچ‌یک از این آثار به گرد پای اثر اصلی نمی‌رسد. چرا؟ برای اینکه فرق است میان زمان و مکان را درنوردیدن و ورای زمان و مکان بودن. فرق است میان از زیبایی و ژرفا بهره داشتن با زیبا و ژرف مطلق بودن. این اقسام اخیر صرفا تصاویر آرمانی شده‌است. واقعیت آن است که خلق اثر هنری هم مانند دیگر شئون انسانی زمینه‌محور است و زمانمند و مکانمند. شاید در یک کلمه بتوان گفت: تاریخمند. خلق اثر هنری –مثل خلق منظومة فلسفی- در دل تاریخ روی می‌دهد. سودای هر دو نوع خلق فراتر رفتن از تاریخ است، اما حقیقت آن است که این سودایی است محال. آنها از تاریخ فراتر نمی‌روند، بلکه آن خلق‌هایی که به شاهکار می‌انجامند تاریخی را با خود در دل زمان امتداد می‌دهند؛ تاریخ خلق خود را. آنچه تاریخ را درمی‌نوردد خود تاریخمند است و تاریخمندی خود را به مثابة نشانة اصالت و هویت خود حمل می‌کند. بدین ترتیب است که سنت‌های هنری و فلسفی شکل می‌گیرد و با چالش مواجه می‌شود و همان چالش‌ها به سنت بدل می‌گردد و بازی ادامه می‌یابد. در این بازی میراث معنوی بشر ساخته می‌‌شود (این میراث هم به نوبة خود بشر را می‌سازد.)

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

چرا حکومتهای کمونیستی تبدیل به حکومتهای سلطنتی می شوند؟

پاسخ به نظرخواهی "مهرنامه" درباره چرایی تبدیل حکومتهای کمونیستی به حکومتهای سلطنتی

موضوع: نوشته ها و گفته ها

 

گاهی دلت برای خودت ...

برای شماره بهار 1392 فصلنامه "حرفه: هنرمند" که ویژه کارت پستال و نامه نگاری است از نویسندگان مختلف خواسته بودند نامه بنویسند، نامه هایی که عکس و تصویری به همراه داشته باشد. آنچه در ادامه می آید نامه من است:

موضوع: نوشته ها و گفته ها